จดหมายเหตุรายปี 2013

ต่างถิ่นต่างที่ ต่างภาษา จึงอาจเรียกต่างกัน แต่โด่งดังมากในนามของสมุนไพรแ้ก้ปวดเมื่อย "ปูเลย"คือคำเมืองที่นิยมเรียก แต่ในภาษาอื่นๆของพี่น้องบ้านเราก็อาจเรียกต่างกันออกไปอีก  ในภาษาไทยกลาง เราเรียก "ไพล"  จำได้ว่า ตอนเป็นเด็ก สมัยนั้น ปูเลยเป็นหนึ่งในสมุนไพรที่รู้จัก คุ้นเคย และช่วยไปขุดไปหาเสมอ เมื่อถึงยุคของยาจู้่หรือยาประคบได้ฟื้นฟู ต่อเป็นงานวิจัย ชื่อเสียงของปูเลย ยิ่งโ่ด่งดัง สัดส่วนของไพล นำเป็นอันดับแรกของลูกประคบ   หน้าฝนนี้ กำลังชูใบ ต้นสูงทีเดียว ถ้าเดินไปใกล้จะได้กลิ่นหอมมาก (สำหรับคนชอบกลิ่นปูเลย) กำลังถ่ายรูปอยู่ดีดี เพื่อนบ้านก็บอกว่า ลองเอาใบอ่อนมาใส่ยำหน่อไม้แทนใบขิงดูนะ "ลำขนาด" หอมกว่าใบขิง เขาแนะนำอย่างนี้...

มะแขว่น เครื่องเทศรสจัดจ้านเติมรสชาติอาหารพื้นเมือง มะแขว่นอ่อน ขายกองละ 10 บาท แม่ค้าบอกว่า มะแขว่นอ่อน นอกจากเอาไปเป็นเครื่องเทศแล้ว ยังเป็นผักกินลาบได้ อีกวิธีหนึ่งในการกินมะแขว่นอ่อน คือ นำไปดองกับน้ำปลา วิธีดองก็ล้างสะอาดผึ่งให้แห้ง แล้วก็นำมาไปดองกับน้ำปลาได้เลย ระวังอย่าให้มีน้ำปน จะทำใ้ห้เน่า ดองสัก 4-5 วัน ก็เอามากินกับลาบได้ รสเผ็ดซ่า เค็มปนๆ เริ่มแก่จะเริ่มเห็นสีน้ำตาลแดง เวลาเขาเก็บมาขาย ก็จะเก็บค่อนข้างแก่ เราเอามาวางไว้ ในที่โล่ง หรือห่อด้วยกระดาษหลวมๆ ก็จะค่อยๆแห้ง มักจะมีการเด็ดเป็นกิ่งแบบนี้...

 การขี่จักรยานเพื่อสุขภาพและลดการใช้พลังงาน เป็นกระแสของทางเลือกที่ได้รับความนิยมมากขึ้น พร้อมกับการเรียกร้องพื้นที่จักรยานบนท้องถนน ทั้งพื้นที่ที่เป็นทางจักรยานและพื้นที่สิทธิของการใช้ถนน           แต่การขี่จักรยานบนท้องถนนทุกวันนี้ ไม่ง่ายเลย เพราะไม่ว่าเหตุผลใด ที่ไม่มีทางจักรยาน ทำให้การใช้จักรยานบนถนนต้องใช้ความระมัดระวังอย่างสูง           ในเขตเมืองหรือเขตการท่องเที่ยว มีการจัดจักรยานเพื่อการเช่า รวมทั้งมีการจัดจักรยานเป็นส่วนหนึ่งของโปรแกรมท่องเที่ยวในหลายพื้นที่ และการใช้รูปแบบขี่จักรยานเพื่อการสร้างเสริมสุขภาพและทำกิจกรรมร่วมกัน         ดังนั้นคนขี่จักรยาน ควรได้รับการฝึก การแนะนำเกี่ยวกับกฎจราจร  และการเลือกจักรยานที่เหมาะสม มีความปลอดภัย และมีความเข้าใจเกี่ยวกับ การประกันภัยที่เกี่ยวกับอุบัติเหตุทางจราจรต่างๆ           คนบนท้องถนน ไม่ว่าจะขับขี่ยานพาหนะใด ก็ต้องยอมรับกติกาสิทธิของการใช้ถนน...

ยำหนัง เมนูหนึ่งของอาหารพื้นเมืองเหนือ การปรุงขึ้นอยู่กับสูตร ว่าชอบแบบไหน แถวแม่สายสมัยก่อน มีการขายหนังมาทำยำหนังกันทั่วไป แต่เดี๋ยวนี้หายากแล้ว แต่ก็ไม่ยากเกินไปเมื่อเมนูยำหนัง เป็นเมนูหลักของร้านอาหารพื้นเมืองหลายแห่ง เพียงแต่การทำกินในครัวเรือน ไม่ค่อยมีการทำ เพราะหนังก็หาซื้อยาก คนทำยำหนังในครอบครัวก็ไม่ได้สืบทอดกัน ตั้งแต่วิธีเลือกหนัง การปรุงแบบเครื่องแกง หรือการปรุงแบบง่ายๆ ใส่น้ำปลา เกลือ  กระเทียมเจียว หอมเจียว ผักชีใบหอม พริก ความยากอยู่ที่การต้มเคี่ยวหนังให้พอดีพอเหมาะ ซื้อจากตลาดประตูเชียงใหม่ มีอร่อยหลายเจ้า ตลาดประตูเชียงใหม่ มีอาหารพื้นเมืองปรุงสุกให้เราได้ซื้อหาตอนเช้าๆหลายเจ้า มีการสืบทอดต่อๆกันมาถึงรุ่นลูกหลาน น่าสนใจมาก มาแว่เวียงเหนือ ลองแวะกินยำหนังนะคะ ว่าจะชอบหรือเปล่า ©สุภฎารัตน์

กานพลู สมุนไพรในแถบเอเชีย บ้านเราจะขายในร้านสมุนไพร แต่ที่เนปาลเห็นวางขายในตลาดทั่วไป เป็นเครื่องเทศด้วย ใครที่เคยทำฟัน อาจได้กลิ่นของ clove oil หรือน้ำมันกานพลูที่หมอฟันใช้บรรเทาอาการปวด กานพลูใช้ประโยชน์ได้มากมาย เช่น ช่วยบรรเทาอาการปวดฟัน ดับกลิ่นปาก ขับลม สารพัดสรรพคุณ  กลั่นออกได้จะได้น้ำมันกานพลูที่มีคุณสมบัติเทียบกับน้ำหนักของน้ำ จะหนักกว่า้น้ำ  คนเมืองเหนือเรียกว่า "จั๋นจี๋" ©สุภฎารัตน์

เรื่องเกิดขึ้นในพื้นที่หลายอำเภอในเชียงใหม่ มีการฉีดยาเถื่อน  ดังนั้น เราควรมีการเตือนภัยและเฝ้าระวังปัญหาที่เกิดขึ้น เรื่องมีอยู่ว่า มีคนกลุ่มหนึ่ง ใช้รูปแบบการ ชักชวนแบบบอกต่อกันในชุมชน “ชวนไปฉีดยา” โดยอ้างว่า รักษาโรคปวดหลัง อาการปวดต่างๆ และหายจากโรคอย่างนั้นอย่างนี้  เข็มละหลายร้อยถึงพันกว่าบาท วิธีการที่ใช้คือ มีคนในหมู่บ้าน มาทำการชักชวน และรวมตัวกัน ไปฉีดยาที่หมู่บ้านหนึ่ง โดยห้ามมีการเปิดเผย การเดินทางไปฉีดยา จะมีคนเอารถกระบะมารับไปเป็นกลุ่มๆ พอกลับมา ถ้ามีอาการดีขึ้น และมีการบอกต่อกับคนอื่นๆต่อๆกันไป ก็จะได้ค่าหัวคิวต่อคน แต่ถ้าไม่หายก็ห้ามบอกต่อ อย่างนี้ก็มีด้วย...

บ้างว่า กินอร่อยเหมือนคะน้า บ้างว่า อร่อยดี แต่เมื่อได้ชิมด้วยตนเอง กลับไม่แน่ใจว่าอร่อยหรือไม่ บ้านเพื่อน เขาปลูกไว้ตั้งแต่ต้นอ่อนๆ  ตอนนี้ได้ดอกได้ผล เราก็เลยเก็บภาพมาฝากค่ะ ผลอ่่อน ลองมากินแล้วไม่อร่อย ขม เฝื่อน เหนียว ดอกค่อนข้างใหญ่เมื่อเทียบกับมะเขือทั่วไป ใบที่เก็บกินได้ ใบแก่อ่อนประมาณนี้เก็บมากิน ต้องทำให้สุก ไม่งั้นจะเหม็นเขียว ใบไม่มีขนนะคะ เกลี้ยงอย่างนี้แหละ เอามาผัดดูจะลงตัวที่สุด หลายคนว่าอร่อย แต่ตัวเองกินแล้ว ยังคิดว่า ไม่ค่อยชอบเท่าไหร่ พยายามจะอร่อยแต่ยังไม่กล้าพูดได้เต็มปากเต็มคำ อีกอย่างไม่รู้เราติดภาพหรือเปล่า มะเขือเคยกินแต่ผล แถมใบมันยังคล้ายๆใบลำโพงอีกแน่ะ...

ร้านไม่กว้างใหญ่แต่อัดแน่นด้วยสมุนไพรมากมาย สมุนไพรและเครื่องเทศดูเหมือนจะเป็นเรื่องเดียวกัน นี่คือ 2 ร้านติดกัน ซองยาเห็นแต่ไกล สีสันของสมุนไพรและเครื่องเทศ  แถบเทือกเขาหิมาลัย มีการปลูกมัสตาร์ดเป็นขั้นบันได  แขวนเก่าๆอย่างนี้ เหมือนโชว์มากกว่า เพราะเวลาซื้อจะเอาซองใหม่ให้ สมุนไพรหรือเครื่องเทศที่นี่ จะดูสดใหม่มากๆ  มีชาห่อสวยด้วยลวดลายผ้าเนปาล    ©สุภฎารัตน์  

“น้ำใจ๋” ในภาษาคำเมือง หมายถึง “น้ำใจ” เมื่อแปลเป็นภาษาไทย แต่ในความเป็นจริง วิถีคนเมืองล้านนา ความหมายของคำว่า “น้ำใจ๋”จะรวมถึงประเพณีและวัฒนธรรมในการอยู่ร่วมกัน การทำกิจกรรม ความร่วมมือร่วมใจกับงาน “หน้าหมู่” คนมีน้ำใจ๋ หมู่บ้านใดมีน้ำใจ๋ จึงเป็นความกลมกลืนที่อยู่ร่วมกันอย่างมีความสุข   “หายากเน่อ คนบ่าเดี่ยวบ่ามีน้ำใจ๋”  คำนี้เรามักได้ยินได้ฟัง เมื่อยุคสมัยเปลี่ยน การแสวงหาน้ำใจ จึงเห็นได้ในระดับใกล้ตัว ยาวไกลถึงสังคมออนไลน์ “น้ำใจ๋” มีความสำคัญมาก งานบุญ งานประเพณี...

เพียงลงพู่กัน ตามใจจะจินตนาการ   ไปช่วยงาน สสจ.ชม. เรื่อง ทำเสื้่อให้เป็นสื่อ ลีลาชีวิต ©สุภฎารัตน์